Xustificación do título

A profesión de Enxeñaría de Telecomunicación ocúpase das tecnoloxías básicas que sustentan a Sociedade da Información (SI): sistemas de telecomunicación, sistemas electrónicos, telemática, e son e imaxe. Os profesionais formados en calquera destas tecnoloxías representan un recurso humano capital nun desenvolvemento, o da SI, no que España se atopa en posicións atrasadas dentro da Unión Europea e Galicia, entre os últimos postos a nivel nacional. Por iso, os titulados do Mestrado en Enxeñaría de Telecomunicación deberán xogar un papel determinante no impulso que, desde as Administracións Públicas e desde o tecido empresarial, é preciso dar para recortar esta brecha que actualmente sepáranos do mundo máis avanzado e que lastra o desenvolvemento económico da nosa contorna. En concreto, na situación de crise que se está vivindo, a necesidade dun novo paradigma económico ten que ir da man do desenvolvemento da SI, que permita acceder á aldea global á maior parte dos emprendedores de Galicia e o seu ámbito de influencia.

As Tecnoloxías da Información e as Comunicacións (TIC) e a SI son elementos determinantes para o avance económico e mellóraa da produtividade e a competitividade nas economías modernas. Nesta liña, o Plan Estratéxico Galego para a Sociedade da Información (PEGSI) 2007-2010 inclúe entre as súas actuacións apostar polo crecemento e o emprego, potenciando a aplicación das TIC como medio para construír unha economía galega competitiva, baseada no capital intelectual e no coñecemento. Esta liña de actuación parece adecuada, xa que o sector das telecomunicacións está soportando os efectos da crise económica mundial en mellores condicións que outros sectores produtivos, e ademais os seus profesionais poden aportar valor engadido a empresas doutros ámbitos, o que lles permitiría saír reforzadas dun período convulso e estar nunha mellor situación competitiva no momento do repunte económico. Na Axenda Dixital de Galicia 2014.gal, proponse como se ha de incorporar a Galicia á sociedade do coñecemento e como é necesaria a tecnoloxía no desenvolvemento e benestar así como o avance económico e competitivo das empresas. Esta formulación involucra á administración así como ao tecido empresarial mostrando como o avance tecnolóxico é fundamental.

O PEGSI 2007-2010 é o resultado dun amplo traballo de campo, que recolleu datos sobre o uso das TIC por parte de cidadáns, concellos, o tecido asociativo e as pequenas e medianas empresas, cunha especial énfases nas compañías dedicadas a actividades tecnolóxicas, do que derivaron oito diagnósticos sobre a situación das TIC en Galicia a finais do 2006. Realizáronse 3.000 enquisas con cinco cuestionarios diferentes e recolléronse achegas dun panel de expertos do sector, pertencentes tanto a empresas como ás distintas administracións. Nel defínense oito estratexias operativas para ser desenvoltas polos diferentes organismos da administración no noso país. Tres delas son transversais (as denominadas infraestruturas para a Sociedade da Información: interoperabilidade, seguridade e coñecemento aberto e contidos e servizos), catro sectoriais (desenvolvemento do sector empresarial da Sociedade da Información; aplicación das TIC polo tecido empresarial; servizos públicos de calidade; e inclusión e sustentabilidade), e unha estratexia instrumental, que será a empregada na xestión das políticas públicas da Sociedade da Información. Cada estratexia operativa consta de obxectivos específicos, que se agrupan en 26 liñas de actuación e 104 iniciativas, así como dunha estimación presupostaria e duns indicadores de impacto para controlar o seu grado de cumprimento.

O PEGSI quere promover a aplicación xeral das TIC nos ámbitos produtivos, sociais e dos servizos públicos para alcanzar os seguintes propósitos estratéxicos:

  • A xeración e o desenvolvemento dunha economía dinámica e competitiva, baseada no capital intelectual e no coñecemento, para o que se facilitarán os espazos requiridos para mellóraa da competitividade por medio do fomento da innovación mediante o uso das tecnoloxías da información e as comunicacións.
  • A ruptura das brechas sociais e territoriais a través da creación dun escenario de igualdade de oportunidades na Sociedade da Información.
  • A potenciación da identidade cultural galega, sobre todo aqueles aspectos referidos á preservación da lingua galega e do noso legado patrimonial.

Os dous primeiros propósitos encaixan claramente nas actividades e funcións da Enxeñaría de Telecomunicación. Ademais, dentro das estratexias nas que se estrutura o PEGSI, hai dous transversais e dous sectoriais especialmente relevantes que xustifican a necesidade de que o Sistema Universitario de Galicia oferte a titulación de Mestrado en Enxeñaría de Telecomunicación que se propón nesta memoria.

Entre as estratexias transversais, resultan de interese as que seguen.

  • Infraestruturas para a Sociedade da Información.
    Desenvolve a súa actuación no despregue de infraestructuras-principalmente, pero non só, de telecomunicación- desde unha orientación moi clara de instrumento para a prestación dun servizo, dotando así ás iniciativas dun compoñente de aplicación final e de achegamento ao usuario con menos posibilidades de acceso.
  • Interoperabilidade, seguridade e coñecemento aberto.
    A capacidade real de xerar unha contorna de comunicación efectiva entre todos os axentes pasa pola creación dunha cultura aliñada con este obxectivo e pola construción dos soportes tecnolóxicos conforme a conceptos de apertura e interoperabilidade. Esta estratexia incide en ambas compoñentes, así como en todo o relativo á seguridade nos novos servizos das Sociedade da Información.

Entre as estratexias sectoriais, as destacables son as dous seguintes:

  • Desenvolvemento do sector empresarial da Sociedade da Información.
    Esta estratexia implementa unha serie de liñas de actuación a través, entre outras cousas, da cualificación dos profesionais galegos. Neste sentido, o PEGSI indica que "O futuro do sector TIC recae totalmente no capital humano, polo que é ineludible que o sistema educativo galego sexa quen debe dar resposta ás demandas neste terreo do tecido empresarial, xerando os profesionais mellor cualificados. Tamén as estratexias de aprendizaxe ao longo da vida laboral están chamadas a desempeñar un papel cada vez máis determinante para explotar con éxito as potencialidades desta industria xa básica."
  • Aplicación das TIC polo tecido empresarial.
    O obxectivo é o avance da competitividade das empresas galegas (especialmente PYMES e MICROPYMES) mediante a incorporación de tecnoloxía e, sobre todo, a reformulación de modelos e procesos de negocio. Neste sentido, o PEGSI indica que "aínda que as empresas melloran a súa produtividade grazas ás TIC, seguen tendo as súas máis e as súas menos relacionados coa ausencia de interoperabilidade, fiabilidade e seguridade, coas dificultades de reorganizar e integrar as novas tecnoloxías na súa vida cotiá e cos elevados custos de asistencia técnica que iso ocasiona. [...] chega unha nova era de solucións avanzadas para os negocios baseada en solucións TIC integradas, servizos web seguros e ferramentas de colaboración para incrementar a produtividade dos traballadores."

Nun ámbito xeográfico máis amplo que o propiamente galego, que se pode considerar a área de influencia primaria da titulación proposta, é conveniente indicar que os gobernos dos países desenvolvidos, e entre eles o Goberno español, viñeron prestando especial atención a esta nova dimensión do crecemento e progreso socioeconómico, que se manifestou na lexislatura 2004-2008 na elaboración do denominado Plan Avanza. Este Plan foi elaborado sobre a base das seguintes premisas:

  • As TIC constitúen a clave do crecemento económico e de mellora da produtividade e a competitividade.
  • Débese facer unha política inclusiva, para mellorar a calidade de vida e aumentar a cohesión social.
  • A elaboración e o desenvolvemento dun plan con estas características é unha tarefa común que require da participación e o esforzo de toda a sociedade española.

O Plan se fundamenta na iniciativa europea "2010: Unha Sociedade de Información Europea para o crecemento e o emprego", presentada pola Comisión Europea o 31 de maio de 2005.

Os traballos para a definición do Plan Avanza desenvolvéronse en 2005 a partir da elaboración dun diagnóstico compartido, sobre o que se conseguiu un amplo acordo entre todos os axentes económicos, sociais e políticos. Este diagnóstico permite afirmar que España mantén un dobre e grave atraso: no crecemento da produtividade e no grado de inserción na Sociedade da Información.

O patrón de crecemento da década inicial do século XXI non é o propio dunha economía avanzada, o que se demostrou, con posterioridade, co advenimento da crise económica de 2009. É manifesta a asimetría entre a posición que ocupa a economía española (medida pola súa PIB), e a correspondente polos distintos indicadores que avalían o seu grado de inserción na Sociedade da Información.

Algúns datos e indicadores sobre difusión e uso das TIC evidencian este problema, e permiten concluír que:

  • O nivel de atraso de España na adopción das TIC débese tanto a un problema de oferta de infraestruturas e de servizos e contidos de utilidade, como a un problema de demanda. Así, é necesario, por unha banda, estimular o desenvolvemento de infraestruturas sobre as que se configure unha oferta de servizos e contidos que resulte atractiva aos usuarios e, por outra, emprender accións orientadas ao fomento da demanda por parte de cidadáns e empresas.
  • É necesario iniciar actuacións tendentes a fortalecer o sector industrial TIC e fomentar a actividade de I D i (Investigación Desenvolvo Innovación).
  • Débese adoptar un conxunto de recomendacións e medidas normativas tanto para eliminar barreiras existentes á expansión e uso das TIC, como para garantir os dereitos dos cidadáns na nova SI.
  • O desenvolvemento da Sociedade da Información require o esforzo, a participación e a coordinación de todos os axentes, tanto públicos como privados.

En relación á demanda laboral dos Enxeñeiros de Telecomunicación, o informe ?A situación laboral dos enxeñeiros de telecomunicación en Galicia?, realizado en 2008 e presentado en marzo de 2009, apunta que máis do 96% dos egresados exerce unha actividade laboral, sendo o desemprego algo inferior ao 4%, por baixo da taxa de desemprego global da comunidade. Os datos melloran ao considerar que case a metade dos desempregados estano por ocupar o seu tempo en ampliar a súa formación. Detéctase tamén que os egresados atopan traballo na maioría dos casos no mesmo ano en que terminan os seus estudos.

Entre os empregados, o 87% faio por conta allea e só o 4.5% faio por conta exclusivamente propia. O resto compatibiliza ambas modalidades laborais. A maioría dos que traballan en empresas, fano en empresas privadas multinacionais (38%) ou en empresas privadas nacionais (28%). A Administración pública ten un peso importante(19%), o mesmo que a empresa pública (13%). A porcentaxe de contratos indefinidos ou fixos alcanza o 65%.

Por outra banda, como demostran os estudos demoscópicos sobre inserción laboral en Galicia dos titulados da rama de Telecomunicación, a presenza destes profesionais é crecente en empresas que se poderían considerar non-TIC, isto é, pertencentes a sectores produtivos non relacionados directamente coas tecnoloxías da información e as comunicacións. O 61% traballa en empresas do sector TIC, mentres que un 34% faio en empresas non-TIC, o que representa unha porcentaxe realmente considerable. Esta presenza, en opinión dos propios profesionais, débese a unha serie de características da súa formación que, como é lóxico, esta proposta de titulación trata de manter e, no posible, mellorar. Estas competencias ou habilidades son as que se detallan a continuación:

  • Capacidade de adaptación a cambios e de aprendizaxe.
  • Coñecementos técnicos
  • Capacidade para dirixir equipos e para traballar en equipo.

Sobre a demanda potencial do novo título de Mestrado destácase que existen estudos moi recentes cuxas perspectivas son moi reveladoras. Algúns deles (Adecco, COITT, COIT,?) revelan que unha alta porcentaxe das demandas de traballo en enxeñaría de telecomunicación non son cubertas por falta de especialistas. O descenso no número de matriculados na rama de telecomunicación en toda España e a oferta en aumento progresivo, logo de superarse a crise do sector das TIC en torno a 2002, son os principais causantes. Recentemente estimouse polo COITT que se necesitarían trinta mil novos enxeñeiros de telecomunicación nos próximos 5 anos. Existen datos que indican que o futuro próximo seguirá marcado por un déficit de profesionais de TI. Así, na Unión Europea os datos proporcionados polo ITC Consortium (IBM, Nokia, Philips, Thomson, Siemens, Microsoft Europe, British Telecom) estimaron o déficit de profesionais para o ano 2003 en 2.362.000. Por países, o déficit de Alemaña sería de 546.791 profesionais, mentres que en España está cifrado en 83.538. En leste mesmo sentido, o European Information Technology Observatory (EITO) eleva o déficit ata 3.670.000 (110.000 en España), mentres que os datos da Union Network Internacional (UNI), son menos rechamantes (1.700.000).

O Sistema Universitario de Galicia dispón de importantes infraestruturas educativas no ámbito das TIC:

  • A Escola de Enxeñaría de Telecomunicación de Vigo (Universidade de Vigo).
  • A Escola Superior de Enxeñaría Informática de Ourense (Universidade de Vigo).
  • A Facultade de Informática da Coruña (Universidade da Coruña).
  • A Escola Técnica Superior de Enxeñaría (Universidade de Santiago de Compostela) á que se atopa adscrita a titulación de Enxeñaría Técnica en Informática de Sistemas.

Na actualidade ao redor do 7% do alumnado universitario galego atópase cursando carreiras relacionadas coa Sociedade da Información, e ofrécense ao mercado anualmente ao redor de 400 mozos titulados. Diferentes estudos de estimacións de necesidades de profesionais TIC en Galicia para os próximos anos coinciden en sinalar que estas cifras son claramente insuficientes para atender a demanda interna, problema que se agrava coa descapitalización interna, en canto a potencial de innovación e investigación, que se produce ao emigrar moitos dos mellores profesionais.

Estes indicadores, tanto autonómicos como nacionais, algúns deles ata aplicables a outras nacións da nosa contorna máis próxima no físico (europeo) ou no cultural (americano), reforzan a necesidade perentoria de profesionais hábiles no desenvolvemento e a xestión das TIC para proporcionar ao entramado privado e público ferramentas para un desenvolvemento equilibrado, sostido e sostenible. O título proposto céntrase na formación destes profesionais, polo que o seu idoneidade está fóra de dúbidas.